W wielu starszych budynkach wielorodzinnych wciąż funkcjonują azbestocementowe kształtki kominowe i stare piony wentylacyjne. Formalnie nadal mogą być użytkowane, ale tylko pod warunkiem, że nie zagrażają zdrowiu i są w dobrym stanie technicznym – a z tym bywa różnie. Nic dziwnego, że coraz więcej wspólnot i spółdzielni decyduje się na kompleksowe usunięcie azbestu i jednoczesną modernizację instalacji.
W tym przewodniku pokazujemy – w oparciu o praktyczny scenariusz z budynku wielorodzinnego – jak w bezpieczny sposób przeprowadzić demontaż kształtek azbestocementowych i zastąpić je nowoczesną wentylacją mechaniczną oraz instalacją ciepłej wody użytkowej (CWU).
Dlaczego azbest trzeba usuwać w kontrolowany sposób?
Azbest to grupa minerałów włóknistych, które po dostaniu się do powietrza i dróg oddechowych mogą prowadzić m.in. do nowotworów płuc i międzybłoniaka opłucnej. Z tego powodu WHO jednoznacznie uznaje wszystkie formy azbestu za substancje niebezpieczne i zaleca stopniową eliminację ekspozycji.
W Polsce od 2009 roku realizowany jest Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009–2032, którego celem jest m.in. usunięcie wyrobów zawierających azbest z użytkowanych obiektów.
W przypadku budynków wielorodzinnych mówimy o:
- pionach kominowych i wentylacyjnych,
- kształtkach azbestocementowych w szachtach,
- często połączonych z przewodami odprowadzającymi spaliny z piecyków gazowych.
Tu nie ma miejsca na prowizorkę – prace trzeba prowadzić zgodnie z przepisami BHP, prawem budowlanym i ustawą o odpadach.
Etap 1. Przygotowanie prac – oznakowanie, organizacja, harmonogram
Pierwszy krok to dobre zaplanowanie całego procesu:
Oznakowanie i zabezpieczenie strefy robót
- strefy, w których prowadzone będą prace z azbestem, są wyraźnie oznakowane (tablice ostrzegawcze, taśmy, ogrodzenia),
- dostęp mają wyłącznie pracownicy z odpowiednimi uprawnieniami i środkami ochrony osobistej,
- ogranicza się ruch osób postronnych w rejonie szachtów i dojść do nich.
Planowanie w układzie „pion po pionie”
W budynku wielorodzinnym prace prowadzi się pionami, zwykle od najwyższej kondygnacji w dół:
- w jednym lokalu demontaż kształtek i prace przygotowawcze zajmują zazwyczaj ok. 4–5 godzin,
- cały pion w typowym pięciokondygnacyjnym budynku to zwykle ok. 3 dni roboczych (bez wykończeniówki).
Dzięki temu mieszkańcy z góry wiedzą, kiedy wchodzą ekipy i na jak długo ich lokal będzie wyłączony z normalnego użytkowania (np. jeśli trzeba odłączyć podgrzewacz gazowy).
Etap 2. Zabezpieczenie mieszkań i instalacji przed pyłem azbestowym
Zanim cokolwiek zostanie zdemontowane, trzeba odseparować strefę robót od lokali:
- uszczelnia się kratki wentylacyjne i podłączenia spalinowe tak, by pył z szachtu nie wracał do mieszkań,
- wyłącza się gazowe podgrzewacze wody w obszarze robót – aż do zakończenia demontażu i montażu nowych instalacji,
- zabezpiecza się ciągi komunikacyjne (folia, maty ochronne), żeby nie przenosić zanieczyszczeń po budynku.
Podciśnienie i filtracja
Kluczowy element bezpieczeństwa to utrzymanie podciśnienia w szachcie, tak aby pył azbestowy był zasysany do środka, a nie wydostawał się na korytarz:
- montuje się wentylator wyciągowy o wydajności ok. 3 000 m³/h z filtrem klasy P3,
- powietrze zanieczyszczone pyłem jest odprowadzane na zewnątrz przez filtr, który zatrzymuje włókna azbestowe,
- dzięki temu ryzyko „ucieczki” pyłu do lokali i części wspólnych budynku jest minimalizowane.
Etap 3. Demontaż kształtek azbestocementowych w szachcie
Dostęp do szachtu
Aby dostać się do kształtek:
- wykonuje się otwory technologiczne w ścianie kominowej (zwykle ok. 80–100 cm nad stropem),
- pozwalają one na bezpośredni dostęp do przewodów i bezpieczny demontaż elementów.
Bezpieczne usuwanie elementów z azbestu
- kształtki są usuwane ręcznie, bez agresywnych metod powodujących nadmierne pylenie (np. cięcia „kątówką” w szachcie),
- pracownicy używają kombinezonów ochronnych, rękawic i masek z filtrami P3,
- elementy są wyjmowane w całości lub w dużych fragmentach, tak aby ograniczyć łamanie i kruszenie.
Pakowanie i tymczasowe składowanie
Każda kształtka po wyjęciu:
- jest od razu pakowana w wytrzymałe worki z tkaniny polipropylenowej,
- następnie dodatkowo zabezpieczana folią PE,
- worki są oznaczane jako odpady zawierające azbest i trafiają do wydzielonej strefy magazynowej, gdzie czekają na odbiór przez wyspecjalizowaną firmę utylizacyjną – zgodnie z ustawą o odpadach.
Etap 4. Czyszczenie szachtu, neutralizacja i kontrola
Po usunięciu wszystkich kształtek z danego odcinka szachtu:
- wnętrze przewodu spryskuje się preparatem wiążącym pył azbestowy, co dodatkowo ogranicza możliwość unoszenia się resztek włókien,
- zużyte środki ochrony osobistej (kombinezony, filtry, rękawice) traktowane są jako odpady niebezpieczne – pakowane i oznaczane tak jak kształtki,
- otwory technologiczne są na tym etapie tymczasowo zabezpieczane (folia budowlana, płyta OSB), aby można było wrócić do nich na etapie montażu nowych instalacji.
Przy dużych zakresach robót (np. powyżej 500 m² usuwanej powierzchni azbestu) przepisy przewidują pomiary stężenia pyłu azbestowego, aby potwierdzić skuteczność zabezpieczeń.
Etap 5. Montaż nowych instalacji – wentylacja mechaniczna i ciepła woda użytkowa
Dopiero po pełnym zakończeniu demontażu azbestu w danym pionie wchodzi ekipa montażowa.
Przygotowanie do montażu
- wykorzystuje się otwory technologiczne powstałe przy demontażu – dzięki temu nie trzeba ponownie kuć tych samych fragmentów ścian,
- sprawdza się geometrię szachtu, możliwości mocowania nowych przewodów i plan przejść przez stropy.
Nowa wentylacja – indywidualne kanały do kuchni i łazienek
- każda kuchnia i łazienka dostaje osobny kanał wentylacyjny, zakończony trójnikiem lub skrzynką przyłączeniową,
- w razie potrzeby zmienia się lokalizację kratek (np. aby poprawić działanie wentylacji lub dopasować ją do nowego układu pomieszczeń) – może to wymagać drobnych prac wykończeniowych po stronie lokalu,
- cały system jest przygotowany pod wentylację mechaniczną, co docelowo poprawia komfort i jakość powietrza w mieszkaniach.
Instalacja ciepłej wody użytkowej (CWU)
W budynkach, gdzie dotąd korzystano z piecyków gazowych:
- miejsce po starym przewodzie spalinowym wykorzystuje się na rury z ciepłą wodą oraz przewody cyrkulacyjne,
- w ścianie kominowej wykonuje się otwór pod zestaw wodomierzowy (ok. 20×30 cm) – tak, aby zmieściły się licznik i zawory odcinające,
- nowe rury CWU są prowadzone po ścianach i łączone z istniejącą instalacją w mieszkaniu, co zastępuje indywidualne podgrzewacze bardziej bezpiecznym, scentralizowanym systemem.
Etap 6. Wykończenie, uruchomienie i odbiór
Czas realizacji w jednym pionie
Dla typowego pionu w budynku wielorodzinnym:
- montaż nowych przewodów wentylacji mechanicznej i instalacji CWU zajmuje zwykle ok. 4–5 dni roboczych,
- prace wykończeniowe (np. gładź gipsowa po wyschnięciu tynku, drobne malowanie) to dodatkowo ok. 1 dzień.
Kanały, w których ułożono nowe rury:
- są zamurowywane lub zabudowywane (np. płytą g-k),
- w miejscach wodomierzy montuje się drzwiczki rewizyjne, ułatwiające odczyty i serwis.
Uruchomienie instalacji i odbiory
- dopiero po zakończeniu prac w całym pionie uruchamia się nową instalację ciepłej wody i system wentylacji mechanicznej,
- wykonywane są niezbędne próby szczelności i odbiory kominiarskie,
- zarządca lub wspólnota otrzymuje dokumentację z przebiegu prac (protokoły, karty przekazania odpadów zawierających azbest, wyniki pomiarów – jeśli były wymagane).
Jak przygotować wspólnotę lub spółdzielnię do takiej inwestycji?
W praktyce dobrze sprawdza się prosty schemat:
- Inwentaryzacja azbestu i stanu kominów
– w oparciu o przeglądy techniczne, pomiary ciągu i wpisy do Bazy Azbestowej. - Koncepcja docelowa
– decyzja, czy oprócz usunięcia azbestu wchodzi w grę:- przejście na wentylację mechaniczną,
- likwidacja piecyków gazowych i budowa centralnej instalacji CWU.
- Wybór wykonawcy z doświadczeniem w budynkach wielorodzinnych
– prace przy azbeście mogą prowadzić tylko firmy posiadające odpowiednie uprawnienia, procedury BHP i sprzęt. - Komunikacja z mieszkańcami
– jasne informacje o:- terminach prac w poszczególnych pionach,
- przerwach w dostawie ciepłej wody,
- zasadach bezpieczeństwa na czas robót.
FAQ – najczęstsze pytania zarządców i mieszkańców
Czy podczas prac można normalnie mieszkać w budynku?
Tak, pod warunkiem że:
- prace są prowadzone pionami i w kontrolowany sposób,
- strefy robót są dobrze odizolowane,
- mieszkańcy stosują się do zaleceń (np. nie używają piecyków w trakcie demontażu).
Zwykle niedogodności ograniczają się do kilku dni prac w danym pionie.
Na ile dni mieszkańcy tracą ciepłą wodę i wentylację?
Najczęściej:
- przerwa w działaniu dotychczasowych urządzeń (np. piecyków) trwa tyle, ile demontaż + montaż w danym pionie,
- po wykonaniu nowej instalacji CWU i wentylacji oraz po odbiorach system jest uruchamiany docelowo.
Szczegółowy harmonogram zawsze warto przedstawić z wyprzedzeniem.
Czy można uzyskać dofinansowanie na usunięcie azbestu?
Wiele gmin prowadzi programy wspierające usuwanie azbestu, a środki na ten cel mogą pochodzić m.in. z funduszy ochrony środowiska. Informacje o aktualnych możliwościach dofinansowania publikowane są na stronach Ministerstwa Rozwoju i Technologii oraz gmin, a także w Bazie Azbestowej.
Czy da się usunąć tylko „najgorszy” pion, a resztę zostawić na później?
Technicznie jest to możliwe, ale:
- z punktu widzenia programu usuwania azbestu i bezpieczeństwa najlepiej jest dążyć do kompleksowego rozwiązania,
- etapowanie prac powinno wynikać z realnych możliwości finansowych i priorytetów, ale zawsze z myślą o ostatecznym usunięciu azbestu z całego budynku do 2032 r.
Podsumowanie – bezpieczne usuwanie azbestu i modernizacja instalacji w jednym procesie
Dobrze zaplanowana modernizacja pozwala w jednym projekcie:
- usunąć azbest z pionów kominowych i wentylacyjnych,
- wdrożyć wydajną, nowoczesną wentylację mechaniczną,
- zastąpić indywidualne podgrzewacze gazowe bezpieczną instalacją ciepłej wody użytkowej,
- poprawić komfort, bezpieczeństwo i wartość całego budynku.
Kluczem do sukcesu są:
- praca zgodnie z przepisami i zasadami BHP,
- doświadczona ekipa z uprawnieniami do pracy przy azbeście,
- dobra komunikacja z mieszkańcami i przemyślany harmonogram.
Jeśli zarządzasz spółdzielnią lub wspólnotą mieszkaniową i chcesz sprawdzić, jak wyglądałby demontaż azbestu i montaż nowych instalacji w Twoim budynku, warto zacząć od profesjonalnej konsultacji i bezpłatnej wyceny. Dzięki temu zamiast ogólnych przykładów z internetu dostaniesz konkretny plan działań, kosztorys i harmonogram dostosowane do rzeczywistych warunków budynku.
Autor: Redakcja
Jako redakcja Venteco, opieramy nasze treści na ponad 25 latach praktycznego doświadczenia oraz pasji do innowacyjnych technologii HVAC. Nasze artykuły stanowią połączenie rzetelności, wiedzy eksperckiej i wizji przyszłości, prezentując najnowsze rozwiązania w dziedzinie systemów wentylacyjnych, klimatyzacyjnych, kominowych i pomp ciepła. Dzielimy się praktycznymi wskazówkami oraz analizami trendów, mając na celu budowanie zaufania i inspirowanie do wdrażania efektywnych oraz oszczędnych rozwiązań. Zapraszamy do lektury, wierząc, że wspólna podróż przez świat innowacji przyczyni się do komfortu i lepszej jakości życia.
